Seminarium rozpoczęło przemówienie Tomasza Gellerta z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich o zakazie dyskryminacji cudzoziemców. Katarzyna Słubik i Natalia Klorek zaprezentowały wyniki raportu prawnego oraz badań terenowych na temat dostępu do ochrony zdrowia przeprowadzonych wśród nieudokumentowanych migrantów i osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy. Oba raporty zostały opublikowane w książce Poza systemem. Dostęp do ochrony zdrowia nieudokumentowanych migrantów i cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce. W biurze SIP można otrzymać bezpłatny egzemplarz publikacji, wersja elektroniczna do pobrania na stronie: www.interwencjaprawna.pl/docs/poza-systemem.pdf

Druga część seminarium była poświęcona komentarzom praktyków. Dr Maria Sielicka-Gracka ze Stowarzyszenia Lekarze Nadziei opowiedziała o funkcjonowaniu 2 poradni Stowarzyszenia (warszawskiej i krakowskiej) dla ludzi wykluczonych społecznie - bezdomnych, skrajnie ubogich, cudzoziemców, byłych więźniów - i o problemach, z jakimi poradnie się borykają. Maria Książak z Fundacji Międzynarodowa Inicjatywa Humanitarna spojrzała na osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową z punktu widzenia psychologa, zwracając uwagę na zły stan psychiczny, w jakim często znajdują się ludzie straumatyzowani doświadczeniem wojennym i uchodźczym. Podkreśliła konieczność objęcia osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy (z których ponad połowę stanowią dzieci) lepszą i bardziej efektywną opieką psychologiczną. Elżbieta Karasek z Biura Rzecznika Praw Dziecka podkreśliła, że według Konwencji o Prawach Dziecka każde dziecko ma prawo do zapewnienia mu jak najlepszego stanu zdrowia. Z tego powodu Rzecznik Praw Dziecka trzykrotnie występował do Ministerstwa Zdrowia w sprawie nieobjętych świadczeniami zdrowotnymi dzieci-nieudokumentowanych migrantów. Elżbieta Karasek poradziła również, aby w konkretnych przypadkach naruszenia praw dziecka do opieki zdrowotnej informować Rzecznika Praw Dziecka.

Drugą część seminarium zakończyła prezentacja prof. dr hab. Haliny Grzymały-Moszczyńskiej. Przedstawiła ona wyniki badań jakościowych na temat komunikacji między osobami, które ubiegają się o nadanie statusu uchodźcy a personelem medycznym, który z nimi pracuje. Okazuje się, że lekarze i pielęgniarki nie są odpowiednio wyszkoleni do pracy z osobami odmiennymi kulturowo, nie znają języków obcych i nie potrafią się efektywnie komunikować z cudzoziemcami. Nie rozumiejąc uwarunkowanych kulturowo kodów komunikacyjnych, często postrzegają ich jako osoby roszczeniowe, niewdzięczne, nieuczciwe i niegrzeczne. Pani Profesor przedstawiła proponowane przez siebie rozwiązania - konieczne jest zapewnienie szkoleń z międzykulturowości i regularnego wsparcia psychologicznego dla personelu medycznego. Warto także korzystać z zasobów kadrowych oraz doświadczenia organizacji pozarządowych w pracy z osobami odmiennymi kulturowo.

W trakcie ostatniej części seminarium dr Witold Klaus, prezes Stowarzyszenia Interwencji Prawnej, przedstawił rekomendacje wynikające z przeprowadzonych badań oraz doświadczeń organizacji pozarządowych. Według niego trzeba zastanowić się, jak zalegalizować pobyt nieudokumentowanych migrantów oraz przeprowadzić skuteczną abolicję. Rozróżnił także sytuację nielegalnego pobytu od nielegalnego zatrudniania migrantów przebywających w Polsce legalnie. Poddał pomysł, by tej drugiej grupie umożliwić płacenie Skarbowi Państwa zryczałtowanej składki zdrowotnej bez konieczności opłacania innych składek, co znacznie zmniejszyłoby koszty ich zatrudnienia i mogłoby pozytywnie wpłynąć na chęć pracodawców do formalizowania stosunku pracy. Kolejny postulat - to umożliwienie nieudokumentowanym migrantom wykupienia dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ. Witold Klaus aznaczył również, że tańsze jest zapewnienie nieudokumentowanym migrantom dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej niż ratowanie ich w przypadku zagrożenia życia.

Następnie odniósł się do sytuacji osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy, które borykają się z innymi problemami niż nieudokumentowani migranci. Ich bolączką są głównie złe warunki sanitarno-bytowe w ośrodkach dla uchodźców, zbyt duża odległość placówek świadczących usługi medyczne osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową od ośrodków dla uchodźców, nieefektywny system skierowań do lekarza, brak ginekolożek i pediatrów w ośrodkach, nieprzystosowanie ośrodków do potrzeb dzieci, lokowanie ośrodków w środku lasu, brak wyprawek dla noworodków, brak tłumacza podczas wizyt lekarskich, ograniczenia w korzystaniu z usług stomatologicznych i rehabilitacyjnych. Dr Klaus poruszył również problem dostępu do opieki medycznej i psychologicznej wśród osób znajdujących się w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców. Postulował także całkowity zakaz umieszczania w nich dzieci.

Do zaproponowanych rekomendacji odnieśli się Dagmara Korbasińska, Dyrektor Departamentu Matki i Dziecka w Ministerstwie Zdrowia oraz Krzysztof Lewandowski z Departamentu Polityki Migracyjnej MSWiA. Pani Dyrektor zgodziła się, że w najbardziej dotkliwej sytuacji znajdują się dzieci. Powiedziała też, że osoby nieubezpieczone mają prawo do niektórych szczepień i do leczenia chorób zakaźnych. Według niej Polska nie łamie Konwencji Praw Dziecka, która mówi, że państwo ma podjąć wysiłki zapewnienia opieki medycznej dzieciom. Zadała również pytanie o to, czy Polskę stać na świadczenie usług medycznych wszystkim cudzoziemcom oraz podkreśliła, że z wieloma problemami dotyczącymi opieki zdrowotnej borykają się również Polacy. Natomiast Pan Krzysztof Lewandowski odniósł się do kwestii zwalczania zjawiska nielegalnej migracji. Według niego trzeba przede wszystkim ograniczyć liczbę nieudokumentowanych migrantów, a potem oszacować liczbę osób z tej grupy, którą należy objąć świadczeniami medycznymi, co pozwoli na rozplanowanie kosztów. Poza tym uznał, że zastosowanie się do zaproponowanych rekomendacji niosłoby ze sobą znaczne konsekwencje finansowe. Odnosząc się do abolicji, Pan Lewandowski przypomniał, że Polska nie podejmuje całkowicie suwerennych decyzji, ale jest związana europejskimi umowami. Do rekomendacji oraz komentarzy przedstawicieli obu Ministerstw odniósł się m.in. dr Andrzej Szyrwiński z CSK MSWiA, który podkreślił problem środków finansowych niewystarczających do zapewnienia usług medycznych wszystkim cudzoziemcom. Mówił również o braku placówek chętnych do świadczenia usług medycznych cudzoziemcom. Jako przykład dobrych praktyk podał ośrodek dla samotnych kobiet z dziećmi na warszawskim Targówku, gdzie jest zatrudniony pediatra.

Pod koniec seminarium głos zabrały również osoby z sali - głównie przedstawiciele organizacji pozarządowych, zajmujących się migrantami.

opracowała Zuzanna Mączyńska